Algemeen
Voorbij de monding van de Mirna (na Novigrad) gaat de weg langs de westkust van Istrië een stukje van de kustlijn af naar Porec. Daarbij kom je langs het aardige oude dorp Tar, een leuke plek voor een tussenstop. Bij de kust ter hoogte van Tar is een concentratie grote vakantiecomplexen, hotels en campings; je kunt er recreëren in de Mirnabaai en de baai van Crvac. De concentratie is er niet voor niets, want Porec nadert, en Porec is hét toeristische centrum van Istrië. De Rivièra van Porecde Porestinabegint ter hoogte van Tar en eindigt bij het Limfjord ten zuiden van Vrsar. Zeker voor de watersporter is dit gebied niet zijn haaien en kleine eilanden altijd een eldorado geweest. Vooral direct aan weerszijden van Poret zelf wemelt het van watertoeristen en andere vakantiegangers uit de grotere en kleinere hotel en appartementencomplexen en toeristische voorzieningen.

Historie

Porec is niet alleen toeristisch, maar ook historisch gezien een plaats van eminent belang. Er zijn archeologische aanwijzingen dat het smalle schiereiland van Poree 6ooo jaar geleden al bewoond werd. Zeker is dat de Illyrische stam der Histriërs (het volk dat het schiereiland Istrië Histria  zijn naam heeft gegeven) er rond 800 v.Chr. is neergestreken. Ze kozen de beschutte baai onder het schiereiland uit om er een haven aan te leggen. Vanaf hier werd handel gedreven met de Etrusken en andere volkeren aan de overkant van de Adriatische Zee. In de ede eeuw v.Chr. veroverden de Romeinen de lllyrische havenplaats. Ze stichtten er hun kolonie Parentium, waarvan het rechthoekige stratenpatroon tot op heden is blijven bestaan. Twee straten in het oude deel van de stad dragen zelfs nog hun oorspronkelijke Romeinse namen, Decumanus en Cardo Maximus. Vanaf de 3de eeuw n.Chr. won het christendom terrein in Parentium. In die eeuw kreeg de stad ook een bisschopszetel toegewezen. De eerste bisschop, Mavar geheten, kwam wat vervelend aan zijn einde, want het jonge geloof werd in die tijd nog flink vervolgd. Mavar viel in handen van de Romeinse autoriteiten en werd dood gemarteld. Zijn geloofsgenoten verklaarden hem daarna heilig en hij werd zodoende beschermheilige van de stad. Te zijner nagedachtenis en religieuze ere bouwde men op de plek waar hij de marteldood stierf in de 4de eeuw een vroegchristelijke kathedraal. Twee eeuwen later, in de 6de eeuw, verving bisschop Eufrasius de kerk door de basiliek die nu het historische pronkstuk van Poree is. Het is een Byzantijnse basiliek, want de Byzantijnen hadden Parentium in 539 overgenomen. Na de val van Rome was de stad eerst in handen gekomen van de Oost Gotische leider Ottokar, die haar weer moest afstaan aan Constantinopel. De stad werd daarna een belangrijk steunpunt van het OostRomeinse rijk in deze regionen. In de woelige eeuwen die volgden, viel de stad echter in handen van Longobarden, Slaven, Franken en de patriarchen van Aquileia. In 1267 greep de doge van Venetië de macht. Na een aanvankelijke bloei ging het daarna flink bergafwaarts met Poret. Aanvallen en plunderingen door Genuezen en Turken volgden en pestepidemieën hielden verwoestend huis. In de 17de eeuw telde Poree op een gegeven moment krap honderd inwoners. Daarna bracht Venetië nieuwe kolonisten over uit de zuidelijke Balkan en groeide Poret weer. In 1797 was het in Istrië gedaan met de Venetiaanse heerschappij en kwam de plaats onder Oostenrijks bestuur. Napoleon keek er even rond, en daarna waren het de Habsburgers weer die tot 1918 de scepter zwaaiden. Tot in 1943 waren schiereiland en Poret Italiaans, toen twee jaar naziDuits, vanaf 1945 Joegoslavisch en sinds 1991 dus Kroatisch. De stad kent nog een kleine, officieel erkende Italiaanse minderheid en er wonen ook bescheiden groepen Serven en Albanezen.

De oude stad

De oude stad van Porec ligt lekker overzichtelijk op het 400 m lange en 200 m brede schiereiland dat zich uitstrekt naar het eiland voor de kust, Sveta Nikola geheten. Alles wat ten westen van de drie middeleeuwse torens aan het begin van het schiereiland ligt, behoort tot het oude hart van de stad. Aan de oostkant begint het wat nieuwere deel van Porec, `Fora Ie Porte' ('Buiten de Stadspoort'). Dit deel groeide vanaf de tweede helft van de 19de eeuw, toen de oude stad te klein werd voor de toenemende bevolking. In het stadsdeel vind je de pleinen Trg slobode (met 18deeeuwse kerk), Trg rakovca (met dagelijkse groente en fruitmarkt) en de centrale straat Zagrebtka die de twee pleinen verbindt. Ga je vanaf de pleinen zuidwaarts, dan kom je bij de jachthaven aan de zuidzijde van het schiereiland. Ernaast is parkeergelegenheid  een groot deel van de oude stad is autovrij. Een groter parkeerterrein vind je vanaf hier landinwaarts achter Hotel Porec en het marktgebouw, rechts naast het busstation (ingang bij de Karla Hurgesa cesta). Verder landinwaarts links van Karla Hurgesa cesta en zo'n 10o m ten noorden van Trg rakovca (achter het marktgebouw Trinice) zijn andere grote parkeerterreinen.

Vanaf de jachthaven kun je over boulevard Obala marsala Tita langs het stadhuis uit het begin van de toste eeuw naar Narodni trg, aan het begin van de oude stad. Even voor het plein is het mogelijk bij de pier de boot te nemen naar het eiland in de baai; gasten van het hotel of het appartementencomplex op het eiland worden gratis overgezet. Na Narodni trg kun je de boulevard met zijn terrassen en restaurants verder volgen naar het einde van het schiereiland, of je kunt rechts de straten van de oude stad in. Naast Narodni trg zie je liet stadstheater uit het einde van de 19de eeuw en de 15deeeuwse plompe ronde stadstoren. Binnen is een café, dat smalle trappetjes heeft naar het grappige terras boven op de toren. Ga je aan de andere kant van de bebouwing rechts van de toren de stad in, dan bereik je na ruim 200 m de tweede oude stadstoren, de Pentagonale Toren. Deze is in het midden van de 15de eeuw in gotische stijl gebouwd en heeft een leeuwreliëf als versiering. De poort markeert het begin van

de Decumanus (in het Kroatisch Dekumanska), door de eeuwen heen de hoofdstraat midden over het schiereiland. Tot in de napoleontische periode stond hier een grote stadspoort niet af

sluitbare deuren. Ga je nog even door naar de Peskerabaai aan de noordkant van het schiereiland, dan zie je daar de resten van de derde stadstoren. Tussen de drie vroegere verdedigingstorens in stonden ooit stevige vestingwallen; je kunt er nog overblijfselen van zien.

Aan weerszijden van de Decumanus is het leuk wandelen door de straten van de oude stad; op veel plaatsen is historisch wit plaveisel aangelegd. Tijdens de wandeling kom je diverse interessante historische gebouwen tegen. Het Venetiaanse paleisje op Decumanus 5 bijvoorbeeld is een van de mooiste voorbeelden van Venetiaanse gotiek in de stad. Verderop links vind je in het 18deeeuwse, barokke Sineiestadspaleis het Regionale Museum van Porec. Het museum is het oudste in lstrië, geopend in 1884. Het heeft een verzameling van zo'n 2ooo prehistorische, antieke, laatantieke en middeleeuwse cultuurhistorische en etnografische voorwerpen. Ook een afdeling over de partizanenstrijd in de Tweede Wereldoorlog ontbreekt niet. Mooi is de verzameling stenen monumenten uit de antieke tijd in het lapidarium, waarvan vooral het Hermesmonument niet de stenen olijven en druivenplukkers in het oog springt.

MUSEUM. Geopend: 's zomers dag. 912 en 1722, 's winters dag. 912 uur.

Tegenover liet museum loopt zijstraat Svetog Eleutenia naar het belangrijkste monument van Poree, de SintEufrasiusbasiliek, die op de Werelderfgoedlijst van de Unesco prijkt. Bij de poort ervoor kun je nog een blik werpen op het Romaanse kanunnikenhuis op de hoek met de Eufrazijeva ulica, uit de 13de eeuw en nog steeds door priesters bewoond. Het complex van de 6deeeuwse SintEufrasiusbasiliek is een van de mooiste staaltjes vroegchristelijke Byzantijnse bouwkunst in Europa. Het complex bestaat uit de drieschepige basiliek zelf, gedecoreerd met prachtige mozaïeken, een atrium, een achthoekige doopkapel, een voorportaal en een herdenkingskapel niet een grondplan in klaverbladvorm.

De eerste kathedraal op deze plek werd in de 4de eeuw gebouwd. Een stenen inscriptie toont dat men daar de overblijfselen van martelaarbisschop Mavar bewaarde. Van die eerste kerk rest nog het grote vloermozaïek met de vorm van een vis erin, ooit een geheim symbool van het christendom. Het mozaïek is net ten noorden van de basiliek te vinden. In de 5de eeuw werd een nieuwe kathedraal gebouwd die uit twee kerken bestond. De mozaïekvloer hiervan is onder de vloer van het huidige gebedshuis bewaard gebleven. De doopkapel werd eveneens in de 5de eeuw gebouwd. Halverwege de Ede eeuw gaf bisschop Eufrasius bouwmeesters uit Constantinopel en Ravenna de opdracht de kathedraal drastisch te reconstrueren en er het atrium en de herdenkingskapel aan toe te voegen. In de eeuwen die volgden, werd het complex diverse malen gemaltraiteerd door bezetters van de stad, maar toch is er nog veel van het oorspronkelijke bewaard gebleven en in recente tijden gerestaureerd. Boven de westelijke porticus zijn tussen de rondboogvensters bijvoorbeeld oorspronkelijke mozaïeken te zien van diverse heiligen. De basiliek zelf is te betreden via de toegangsdeur achter het voorportaal.

Binnen in de drieschepige kerk wordt de aandacht allereerst getrokken door de kleurrijke mozaïeken in de absis. Bovenaan is Jezus op de troon te zien, geflankeerd door zijn apostelen. In de koepel domineert Maria met haar kind het beeld. Naast haar zijn engelen en heiligen met martelaarskroon te zien. Tussen de figuren bevindt zich ook bisschop Eufrasius, die de Heilige Maagd naar Byzantijns gebruik een schaalmodel van de basiliek aanbiedt. Onder dit schitterende mozaïek zijn scènes uit het leven van Maria aangebracht, en daaronder weer bevinden zich geometrische decoraties in marmer. De overkoepeling boven het altaar, het gotische eiborium, is in de 13de eeuw gebouwd en flink gedecoreerd met in goud gevatte edelstenen. Elders in de kathedraal zijn andere decoratiekunstwerken te zien, waaronder delen van oude fresco's, een Venetiaans schilderij van het laatste avondmaal van de schilder Jacop Palma, gotische koorstoelen en marmeren Corinthische en Byzantijnse kapitelen met het monogram van Eufrasius erin. De achthoekige doopkapel hij het atrium heeft binnen een groot doopvont met een achthoekig bekken, waarin volwassenen die zich bekeerd hadden, volledig ondergedompeld konden worden. De klokkentoren bij de basiliek is uit de t5de eeuw en kan beklommen worden. Door dat te doen, zo wil een lokaal bijgeloof, zouden zwangere vrouwen een gewenste spontane abortus kunnen opwekken.

Achter de kathedraal behoort het oude bisschopspaleis eveneens tot het complex. Via een gang naast de basiliek kun je er komen. De kern van het bisschopspaleis werd in de ode eeuw opgetrokken en heeft zijn oorspronkelijke gedaante grotendeels behouden  als enige bisschopspaleis uit die tijd ter wereld. In de eeuwen erna zijn wat verbouwingen geweest (zo kwam in 1464 het opvallende portaal erbij), maar niet uitzondering tijdens een aantal verbouwingen en restauraties zijn de bisschoppen er altijd blijven wonen. De verzameling stenen kunstwerken op de begane grond is altijd te bezoeken. De bisschop heeft inmiddels een nieuw paleis naast het complex betrokken. Zijn oude paleis en de basiliek kunnen op eigen houtje, maar 's zomers ook in een rondleiding met gids bezocht worden.

BISSCHOPSPALEIS. Geopend: dag. 720 uur.

Ga je vanaf de SintEufrasiusbasiliek terug naar de Decumanus en dan richting schiereilandpunt, dan kom je langs Trg grabara (links), waar op de hoek met de Maurostraat het Romaanse `huis van de twee heiligen' staat. Het heeft twee verdiepingen en werd in de rode eeuw gebouwd. De naam is afkomstig van de twee stenen heiligenreliëfs naast het raam op de eerste verdieping. Meer Romaanse bouwkunst biedt het Romaanse Huis bijna aan het einde van de Decumanus. De prachtige woning valt vooral op door het overdekte houten balkon dat de hoek om gaat. De gotische boogramen zijn na de Romaanse periode in het huis gemaakt.

1)e Decumanus komt uit bij Trg marafor, wat vroeger het Romeinse Forum van de stad was. Op een paar plekken is het oorspronkelijke klassieke plaveisel zichtbaar. Achter het plein bevinden zich resten van de Romeinse Neptunustempel en resten van de grote stadstempel uit het begin van de iste eeuw, een van de grootste tempels destijds in Istrië.

Ga je op het Forumplein rechts, richting boulevard langs de noordzijde van de oude stad (Obala Matka Laginje), dan kun je vlak voor de boulevard weer rechts naar het gebouw waar in de i9de eeuw het Istrische parlement bijeenkwam. Het gebouw ontstond in de lade eeuw als een gotische franciscaner kerk, maar werd in tiet midden van de 18de eeuw in barokke

stijl omgebouwd. Binnen is op het plafond van de vergaderzaal fraai barok stuc en schilderwerk te zien. Het gebouw wordt nu gebruikt door het districtsparlement. Er zijn jaarlijks een schilderijen tentoonstelling en koorzangopvoering.

Onder de binnenhof zijn recent Byzantijnse vloermozaïeken ontdekt.

HET GLAGOLITISCH SCHRIFT

Het glagolitisch schrift is het oudste Slavische schrift dat er is. En wat nog belangrijker is voor de Kroaten: het is een KroatischSlavisch schrift. In de 9de eeuw bedachten de monniken Cyrillus en Methodius de oudste vorm ervan, waarin de 38 letters en cijfers ronde vormen hebben. Later kwam de hoekiger variant in zwang, die als authentiek Kroatisch wordt beschouwd.

Cyrillus en Methodius ontwikkelden het glagolitische schrift met de bedoeling christelijke geschriften en daarmee het christendom onder de aandacht van de heidense Slaven te brengen. De twee apostelen, uitgezonden door Byzantium, bedachten overigens ook het cyrillische alfabet (genoemd naar Cyrillus) dat nog altijd in Rusland, de Oekraïne, Bulgarije, Servië en enkele andere OostEuropese gebieden het gangbare schrift is. Met het glagolitisch is dat niet meer het geval, ofschoon het destijds niet alleen als kerktaal onder de voorvaderen van de Kroatische Slaven werd gebruikt, maar ook in allerlei officiële en gewone geschriften. Toch neemt het glagolitisch schrift een aparte plaats in de harten van de Kroaten in, want het is een symbool voor de eigenheid en zelfstandigheid van het Kroatische volk. De stenen Ba§kaplaat uit ongeveer 1100 (nu in de Academie voor Kunsten en Wetenschappen in Zagreb)

wordt zelfs gezien als het geboortecertificaat van de natie. Op die plaat komt ook de naam voor van een Kroatische monarch, Zvonimir; het was destijds de eerste keer in de geschiedenis dat er een Kroatische naam op schrift werd gesteld.

Glagolitische inscripties en geschilderde afbeeldingen van na de 11de eeuw vind je ook alleen maar op Kroatisch grondgebied. Vooral centraal en oostelijk lstrië, delen van het vasteland van de regio Kvarner en eilanden als Krk, Cres, Lotinj en Rab waren echte glagolitische centra. De universiteitsbibliotheek van Rijeka, het lapidarium (ruimte voor stenen monumenten) in Valun op Cres en het Poratklooster op Krk bezitten waardevolle verzamelingen glagolitische geschriften en inscripties. In Istrië zijn op en in diverse kerken in het binnenland, op grafstenen, in oude cisternen et cetera fragmenten en complete inscripties aangebracht. Vanaf de 15de eeuw raakte het glagolitisch in onbruik. Het was toen al lang verboden door de paus in Rome; het Vaticaan zag met genoegen dat het Latijn het weer won als kerktaal. Andere teksten werden in de Middeleeuwen steeds meer in het cyrillisch schrift opgesteld, zodat het glagolitisch in de vergetelheid raakte  tot de Kroaten het in deze eeuw weer ontdekten als nationaal symbool.

Ten noorden van de stad zijn bij Pical bijvoorbeeld enkele hotelkolossen verrezen, en ten zuiden van de stad zijn Brulo, Plava Lagna (Blauwe Lagune) en Zelena Laguna (Groene Lagune) echte toeristenenclaves met allerlei voorzieningen geworden. Er zijn ook zeer veel water en andere sportfaciliteiten aangelegd; Zelena Laguna heeft zelfs een sleeplift voor waterskiërs. Regelmatig strijken er sportploegen neer om een trainingskamp te beleggen. Zo bereidt het Kroatische nationale voetbalelftal zich vaak op interlands voor in Hotel Parentium in Zelena Laguna. Zijn ze er, dan kun je 's avonds aan de bar plaatsnemen naast voetbalhelden als Davor Suker en Zvonimir Boban. De omgeving van Poree herbergt voorts resten van Romeinse villa's en onder andere olijfoliefabriekjes. In en bij Cervar Porat (ten noorden van Porec) en bij Zelena Laguna zijn de best bewaard gebleven fundamenten van villa's te vinden.

Landinwaarts vanaf Porec naar het noordoosten, ligt Visnjan, weer een van die oude Istrische plaatsen met natuurstenen huizen. Bijzonder aan Visnjan is dat hier de enige officiële fokker zit van de typische lstriëstier (de boskarin). Hij heeft op zijn fokkerij een vijftigtal van de

gespierde runderen rondlopen. Verspreid over Istrië komen er nog zo'n vijftig andere beesten voor.

Links over Porec